Recidivist

G.W. zal naar alle waarschijnlijkheid binnenkort weer voor de rechter staan. Het OM, dat in de vorige zaak vrijspraak eiste, gaat hem verhoren naar aanleiding van zijn 'minder Marokkanen' oproep op de PVV-verkiezingsbijeenkomst in maart j.l. Hij wordt 'verdacht' van discriminatie van een bevolkingsgroep. Er kan nu dus een nieuw proces komen dat W. hoe dan ook zal uitbuiten ter meerdere eer en glorie van zichzelf. Of hij nu veroordeeld wordt of niet, het 'slachtoffer' van de 'politieke rechtspraak' zal de volle winst binnenhalen. Dat is ook het voornaamste bezwaar van degenen die tegen vervolging zijn. Maar ik vind het toch geen goed argument om dan maar af te zien van een proces.

Democratie volgens Schuyt

In de Groene Amsterdammer van deze week staat een mooi artikel waarin Marcel ten Hooven de opvattingen beschrijft van de socioloog Kees Schuyt over "democratie, vrijheid en individuele moed".

"Tot de kern teruggebracht" is het democratisch bestel volgens Schuyt "een procedure tot vreedzame conflictbeslechting." Een levendige democratie maakt van vijanden tegenstanders met wie een vergelijk mogelijk is terwijl voorkomen wordt dat tegenstanders vijanden worden. Maar dat vraagt nogal wat van de burgers. Mensen moeten in staat zijn elkaar niet louter vanuit hun eigen waardenstelsel de maat te nemen. Democratie is volgens Schuyt geen systeem van gedeelde, uniforme waarden. "Alleen in de droom van utopisten en dictators bestaat er één volk met één waardenpatroon." De democratische rechtsstaat is niet gebaseerd op één bepaalde opvatting over wat goed of slecht is maar op procedures die kunnen leiden tot een goed leven voor iedereen. De waarde van de democratie is juist gelegen in de manier waarop wordt omgegaan met verschillen. Je moet dus kunnen oordelen "op metaniveau", vanuit het besef dat er  verschillende godsdienstige opvattingen, levensvisies en morele stelsels naast elkaar bestaan. Je moet verder ook in staat zijn de dingen in de juiste proporties te zien en te onderscheiden wat er werkelijk toe doet en wat in feite niet meer is dan een persoonlijke ergernis. En je moet in staat zijn anderen respectvol te behandelen en fatsoenlijk te debatteren.

Is democratie dan nog wel mogelijk in deze tijd van ongeremde ego's en puur individuele hartstocht, uitgelokt en opgezweept door op het gevoel spelende media?

De eerste propagandaslag

Het vandaag gepubliceerde rapport van de Onderzoeksraad voor de Veiligheid (OVV) met de voorlopige bevindingen over de ramp met de MH17 gaat niet over de schuldvraag. Voor de VVD staat al wel vast dat het hier om een aanslag gaat. Volgens sommigen was het ook meteen al duidelijk wie verantwoordelijk gesteld moet worden. De Amerikaanse minister van Buitenlandse Zaken John Kerry wees een paar dagen na de ramp de Russische separatisten en Rusland als wapenleverancier aan als schuldigen. Alsof hij zelf naast de raketinstallatie had gestaan. Het bewijsmateriaal hield hij voor zich. Maar de eerste propagandaslag was gewonnen. Zijn uitleg domineert sindsdien de westerse media ondanks de vele onbeantwoorde vragen die er intussen gerezen zijn. Aan de Russische kant wordt natuurlijk naar Oekraïne gewezen. Geen twijfel mogelijk: het was een streek van de fascisten. En dus is het ook geen wonder dat de BBC een verslag van haar eigen reporter censureerde omdat daarin gewezen werd naar de aanwezigheid van een Oekraïens vliegtuig.

De Nederlandse autoriteiten durven het de nabestaanden van de slachtoffers nog niet openlijk toe te geven, maar het lijkt mij zeer onwaarschijnlijk dat de ware toedracht ooit boven tafel zal komen. Het is oorlog daar, en iedereen weet dat dan de waarheid als eerste sneuvelt. Moeten we daar in dit geval dan geen rekening mee houden? Een onafhankelijk onderzoek is in zo'n situatie vrijwel onmogelijk. En zowel Poetin als Obama zal zijn uiterste best doen politieke winst te halen uit het trieste lot van 298 slachtoffers en hun nabestaanden.

Zinloze verboden

Op zoek naar een punt om te scoren haalde CDA-fractievoorzitter Sybrand Buma deze week een oud idee van partijgenoot en voormalig minister Donner van stal: verbied het verheerlijken van geweld. Hij kreeg er weinig steun voor, ook niet van VVD-minister Opstelten, doorgaans een hardliner op dit punt. Die vond dat de Nederlandse wet al voldoende mogelijkheden heeft om opruiing en haatzaaien aan te pakken.

Google als rechtbank

Ze hebben er zelf niet om gevraagd bij Google. Maar een uitspraak van het Europese Hof van Justitie dwingt hen alle verzoeken van mensen die een een zwarte bladzijde uit hun verleden willen wegmoffelen individueel af te handelen. Meer dan 90.000 verzoeken zijn inmiddels ingediend, waarvan 5.500 uit Nederland. Tot nu toe heeft Google meer dan de helft van de verzoeken ingewilligd. Dat betekent overigens niet dat de gewraakte in informatie is verwijderd. Het Hof heeft alleen bepaald dat bij een zoekactie op de naam van iemand resultaten met achterhaalde en voor de persoon schadelijke informatie onzichtbaar moeten worden gemaakt. Het gaat dus om delisting en niet om deleting. De oorspronkelijke informatie, bijvoorbeeld een krantenpagina, blijft via andere wegen nog wel toegankelijk. Verder gaat het alleen om zoekacties met Google naar pagina's binnen het domein van EU-lidstaten (inclusief de EFTA-landen die de betreffende richtlijnen ook hebben aanvaard).

De afluisterstaat

Het is deze week precies een jaar geleden dat Edward Snowden Hongkong ontvluchtte en asiel vroeg in Rusland. Zijn onthullingen over de grootschalige en onbeperkte spionage van de Amerikaanse inlichtingendienst NSA shockeerden de hele wereld. Dat de overheid een loopje nam met de privacy onder het mom van zorg voor de veiligheid was een al langer bestaand vermoeden. Maar het was allemaal nog veel erger dan iemand ooit had kunnen bedenken. Het gesnuffel van de NSA via telefoon, internet en e-mail bleek alle perken te buiten te gaan. De Amerikaanse overheid overtrad haar eigen wetten. En de bevriende naties deden er niet voor onder.

Glenn Greenwald, de journalist die door Snowden als een van de eersten in vertrouwen is genomen beschrijft in zijn boek De afluisterstaat hoe het allemaal gelopen is in het voorjaar van 2013. Hij laat aan de hand van vele door Snowden vrijgegeven documenten zien hoe omvangrijk de spionage was. De NSA was er met hulp van telefoon- en internetbedrijven op uit om werkelijk alle communicatie in de wereld te onderscheppen en te bewaren. De ambities kenden geen grenzen, het geld kennelijk ook niet. De privacy van burgers heeft in het optreden van de inlichtingendiensten geen enkele betekenis, hoezeer de verantwoordelijke politieke leiders ook trachtten dat beeld te corrigeren. Met hulp van regeringsgetrouwe media. Ook dat is de boodschap van Greenwald: de grote media zitten veel te vast verstrengeld in banden met politici om onafhankelijk te kunnen berichten over het optreden van de staat. En dat is buitengewoon zorgelijk voor een democratisch land.

Het verleden wegmoffelen

In de vijfde klas van de lagere school had ik een vriendinnetje. Op de dorpskermis poseerden we innig, arm in arm voor de fotograaf. De foto's konden na het feest afgehaald worden bij de plaatselijke sigarenboer die in zijn etalage een selectie had tentoongesteld. Daar ontdekte mijn vader onze foto. Altijd beducht voor wat anderen over hem en zijn gezin zouden kunnen zeggen, kocht hij de foto meteen en borg hem op in de linnenkast. Zonder mij iets te vertellen. Dat was eind jaren vijftig.

Helemaal vergelijkbaar is het niet, maar ik moest aan deze geschiedenis denken bij het bericht over een vonnis van het Europese Hof van Justitie dat verstrekkende gevolgen kan hebben voor het vrije verkeer van informatie. Het Hof van Justitie sommeerde internetgigant Google om verwijzingen naar twee krantenartikelen over de Spanjaard Mario Costeja González weg te moffelen. Wie zijn naam intikte in Google stuitte altijd op links naar twee artikelen in de Catalaanse krant Vanguardia uit 1998. Die beschreven de executieverkoop van zijn vastgoed, waarop beslag was gelegd om schulden terug te vorderen die González had bij de sociale dienst. González vond dat deze informatie zijn reputatie schaadde. De krant weigerde de artikelen weg te halen. Maar nu heeft het Europese Hof bepaald dat Google er niet meer naar mag verwijzen.

De verborgen camera

De rechter heeft RTL vorige week verboden beelden uit te zenden die zijn opgenomen met een verborgen camera. Het ging om beelden van leerlingen van een school in het programma "Project P: Stop het pesten". In elke aflevering van het programma wordt een kind gevolgd dat op school of voetbalclub wordt gepest. Het pest-gedrag wordt opgenomen met een verborgen camera. Achteraf worden de pesters geconfronteerd met de beelden. Het idee is dat de shock van die confrontatie leidt tot gedragsverandering.

Een van de scholen waar opnamen zijn gemaakt,, het Einsteincollege in Rotterdam, heeft nu een kort geding aangespannen tegen RTL dat heeft geleid tot een verbod op het uitzenden van de beelden die waren opgenomen met de camera die verborgen zat in de rugzak van een leerling die vaak wordt gepest. Ook wilde de school niet meewerken aan een confrontatie, zodat RTL die zelf maar georganiseerd heeft op de toegangsweg naar een sportveld. Ook de beelden daarvan mochten niet worden uitgezonden. In de uitzending zijn wel de reacties van de leerlingen in geschreven quotes te zien.

Belediging van een ambtenaar in functie

Met enige regelmaat zien we in de pers berichten over de veroordeling van mensen die een agent hebben beledigd. Zo werd onlangs in Leeuwarden een 21-jarige veroordeeld tot 350 euro boete omdat hij had geroepen dat "alle polities" homo's waren. Het is niet bekend of de rechter de jongeman ook op zijn taalfout heeft gewezen. Je mag hopen dat de discriminerende implicatie van de belediging van de agent jegens een minderheidsgroepering in elk geval wel aan de orde is geweest. Maar daarvoor stond hij niet terecht. Het ging om de agent. Curieus is wel dat de verdachte zijn uitspraak deed omdat de agent hem niet geholpen had toen hij zijn in de war geraakte maat onder bedwang probeerde te houden. Vorig jaar werd in hoger beroep iemand weliswaar strafbaar geacht voor een belediging van een ambtenaar in functie maar hij hoefde de boete niet te betalen omdat een van de agenten buiten zijn boekje ging bij een aanhouding. Dat zijn collega's hadden toegekeken vonden de rechters echter geen excuus voor een belediging.

Nieuwe poging om klokkenluiders te beschermen

De Gemeente Rotterdam heeft een eerder ontslagen klokkenluider weer in dienst genomen. Er moest wel eerst een kort geding en vervolgens een bezwaarschriftencommissie aan te pas komen. Maar nu geeft wethouder  Moti (PvdA) toe dat door de uitspraken van de voorzieningenrechter en de bezwaarschriftencommissie de jurisprudentie veranderd is ten aanzien van klokkenluiders. Er kan nu geen sprake meer zijn van automatisch ontslag voor een klokkenluider. De ambtenaar in kwestie had misstanden bij een moskee-internaat aan de kaak gesteld nadat hij de zaak intern tevergeefs had aangekaart.

Meestal loopt het met klokkenluiders minder goed af. In het jaarverslag van het Adviespunt Klokkenluiders staat: "Drie op de vier klokkenluiders heeft negatieve gevolgen ondervonden als gevolg van zijn melding. Dat zeggen klokkenluiders die het afgelopen jaar een misstand aan de kaak hebben gesteld en in contact stonden met het adviespunt. Angst voor baanverlies vormde voor veel klokkenluiders bovendien een belangrijke reden om ofwel lang te wachten een misstand aan te kaarten ofwel uiteindelijk geen melding te doen. Onder negatieve gevolgen wordt onder meer verstaan: pesten, buiten sluiten, het moeten ziekmelden, overplaatsing, demotie, het niet verlengen van een contract of ontslag." De geschiedenis van de NZa medewerker Gotlieb heeft deze problemen van klokkenluiders opnieuw op pijnlijke wijze aan het licht gebracht.

Een dubieuze uitspraak

Waarom heeft de Hoge Raad pedofielenvereniging Martijn verboden? Niet omdat het pedofielen zijn, zoals velen misschien graag willen horen. Het gaat vooral om de aanvaardbaarheid van het streven van pedofielen om seksueel contact met minderjarigen te hebben. Het uitdragen van het idee dat hiertegen geen bezwaren zouden mogen bestaan wordt opgevat als een ernstige inbreuk op "de algemeen aanvaarde grondvesten van ons rechtsstelsel. Het streven van de vereniging is dat haar leden seksueel contact met kinderen kunnen hebben. De vereniging verheerlijkt dat seksuele contact en stelt het voor als iets dat normaal en acceptabel is of zou moeten zijn. Aldus wordt een ernstige inbreuk gemaakt op de fundamentele waarden binnen onze samenleving. De vereniging tast de rechten van kinderen aan door een subcultuur te creëren, of aan het bestaan daarvan bij te dragen, waarbinnen seksuele handelingen tussen volwassenen en kinderen als normaal en acceptabel gelden. De bescherming van de seksuele integriteit van kinderen is onmiskenbaar een van de meest wezenlijke beginselen van onze rechtsorde." In deze termen is het verbod van de vereniging door de rechtbank in Assen in 2012 verwoord (hier geciteerd uit de HR uitspraak).

Racisme en vrijheid van meningsuiting

Met zijn uitspraken over Marokkanen op de avond van de gemeenteraadsverkiezingen heeft Geert Wilders weer de aandacht op zich weten te vestigen. Terwijl hij in die verkiezingen zelf nauwelijks een rol speelde. Zijn uitspraken leidden tot nog grotere commotie dan bij eerdere provocaties. Een kans voor enkele van zijn mensen om zich aan zijn dictatoriaal leiderschap te ontworstelen. En, ook nieuw, een aanleiding voor premier Rutte om nu eindelijk eens afstand te nemen van zijn grootste concurrent. Hij zocht zelf het Jeugdjournaal op om kinderen gerust te stellen dat ze niet het land uit zouden worden gezet.

China schermt demonstratie op de Dam af

De president van China Xi Jinping is op staatsbezoek in Nederland. Hij is ontvangen door koning Willem-Alexander en premier Rutte. Er is ook een bijeenkomst voor het bedrijfsleven. De president heeft tweehonderd Chinese zakenlieden meegenomen om met Nederland en andere Europese landen economische betrekkingen aan te halen. Dat lijkt dan ook het voornaamste doel van dit bezoek.

Beperkte openbaarheid in geldzaken

De Volkskrant kreeg deze week geen gelijk in een Wob-zaak tegen De Nederlandse Bank. De krant had twee verslagen willen zien over het handelen van DNB bij de nationalisatie van de ABNAmro bank en Fortis Nederland. Volgens de rechter is hier de Wet op het financieel toezicht van toepassing. Die wet bepaalt 'strikte geheimhouding' van gegevens die gaan over financieel toezicht. Dus hoe De Nederlandse Bank toezicht houdt op een miljardendeal mag op geen enkele wijze naar buiten komen. Is dat toezicht dan uiteindelijk geen algemeen belang. Namens ons, burgers?

Klokkenluiders in de beklaagdenbank

Undercoverjournalist Alberto Stegeman is uiteindelijk toch nog veroordeeld voor het vervalsen van een pas waarmee hij kon aantonen dat er gaten zaten in de beveiliging op Schiphol. De zaak dateert uit 2008. Hij werd eerst veroordeeld, maar in beroep vrijgesproken. Vorig jaar beval de Hoge Raad dat het proces over moest omdat de journalist het bewijs ook zonder het vervalsen van een pas had kunnen leveren. Stegeman zei toen in een reactie dat hij juist wilde aantonen dat het gemakkelijk is om met een valse pas binnen te komen. "Ik was toevallig een journalist, voor hetzelfde geld was het een activist of een terrorist geweest." Kennelijk was de rechtbank die de zaak opnieuw heeft onderzocht niet gevoelig voor dat argument. Stegeman kreeg 1000 euro voorwaardelijk. Een pas vervalsen is een misdaad, ook als je daarmee een misstand aan het licht brengt die grote schade kan opleveren voor veel mensen.

Het gelijk van Snowden

Vorige week beantwoordde klokkenluider Edward Snowden vanuit zijn schuilplaats in Rusland via Twitter vragen over de betekenis van zijn onthullingen en over zijn eigen positie. Wat ziet hij nu als de grootste schade van de mass surveillance die hij aan het licht heeft gebracht? Snowden noemt twee negatieve effecten van de ongebreidelde spionage van de Amerikaanse NSA en andere inlichtingendiensten.

Verzekeren tegen imagoschade

De Nederlandse verzekeraar Achmea overweegt het voorbeeld te volgen van het Frans/Belgische Axa dat bedrijven en particulieren tegen betaling van 8 tot 12 euro per maand hulp biedt als hun naam op het internet door het slijk wordt gehaald (Volkskrant 10 januari 2014). De 'e-protection' vergoedt de kosten van juridische bijstand bij perikelen online en de eventuele inschakeling van specialisten in reputatie- management. 'Deze experts kunnen beledigingen of schadelijke uitlatingen niet helemaal van internet halen, maar er wel voor zorgen dat ze bij zoekopdrachten automatisch ver achter in de resultaten belanden, die zelden door internetters worden bekeken', aldus een zegsman van Axa. Een mogelijkheid is ook het internet te overladen met positieve berichtgeving over een bedrijf met reputatieproblemen.

Asscher discrimineert

Minister Lodewijk Asscher van Sociale Zaken heeft een experiment aangekondigd met een "participatieverklaring" voor immigranten. In een aantal gemeenten zal aan de nieuwkomers gevraagd worden een verklaring te ondertekenen waarin zij gewezen worden op hun rechten en plichten en de fundamentele waarden van de Nederlandse samenleving. Ondertekening kan niet worden verplicht maar wordt wel gestimuleerd. "Met het ondertekenen van een participatieverklaring tonen nieuwkomers hun betrokkenheid bij de Nederlandse samenleving en hun bereidheid om daar actief aan bij te dragen," schrijft de minister in de Kamerbrief. Hij ziet het als "bekrachtiging van een moreel appèl en als een positieve prikkel om nieuwkomers te verleiden tot, en te informeren over, intensieve deelname aan onze maatschappij."

Ontvangstvrijheid is ook een mensenrecht

In de Volkskrant van woensdag 11 december schreef de Leidse rechtsfilosoof Bastiaan Rijpkema over zijns inziens doorgeschoten mensenrechten. Als voorbeeld noemt hij satellietschotels. Hij lijkt niet te begrijpen waarom het hier gaat. Niet om die dingen zelf natuurlijk. Het gaat wel om het recht in vrijheid ‘inlichtingen en denkbeelden van welke aard ook te vergaren, te ontvangen en door te geven, ongeacht grenzen en ongeacht de vorm’ Zo staat het in artikel 19 van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens en in artikel 10 van het Europese Verdrag (EVRM). De ‘ontvangstvrijheid’ is dus een fundamenteel recht dat overheden, maar ook andere instanties, er van moet weerhouden zich te mengen in de ontvangst van en toegang tot informatie van burgers. Bijvoorbeeld door een verbod op het gebruik van satellietschotels.Een verbod dat door sommigen wordt bepleit ten nadele van vooral oudere immigranten die de Turkse of de Marokkaanse televisiestations willen blijven zien. Een dergelijk verbod heeft in de afgelopen jaren herhaaldelijk tot conflicten met rechtszaken geleid.

Anders dan in de Nederlandse Grondwet is in het EVRM in navolging van de Universele Verklaring van de Rechten van de Mens aan het recht van vrije expressie, de vrije meningsuiting, ook het recht op vrije ontvangst van inlichtingen gekoppeld. Informatievrijheid is de overkoepelende term. Ook de vrije nieuwsgaring van journalisten valt daaronder. Op grond van dit recht kan een huurder in het geweer komen als een huiseigenaar of woningbouwvereniging het aanbrengen van een schotelantenne op het huis verbiedt. Zie bijvoorbeeld dit vonnis. Maar als een alternatief kanaal, zoals internet, ook toegang kan leveren tot de televisiezenders waarvoor men de schotelantenne wil gebruiken kan de rechter bezwaren van de huiseigenaar tegen bijvoorbeeld aantasting van het uiterlijk van zijn bezit ook zwaarder laten wegen. Dat blijkt uit dit vonnis. Maar uit alle reacties op Engelfriet's blogbijdrage over dit onderwerp blijkt wel dat er ook in 2013 nog geen sprake kan zijn van een vanzelfsprekende vervanging van de schotelantenne door het internet. En zo lang dat niet het geval is zal de schotelantenne voor het realiseren van de ontvangstvrijheid voor velen toch het enige middel zijn.

Kortom, het middel zelf is geen mensenrecht. Maar het dient wel een belangrijk doel dat deel uitmaakt van een fundamenteel mensenrecht. Zo moeilijk hoeft dat toch niet te zijn voor een rechtsfilosoof.

Nieuwe poging om godslastering strafbaar te houden

De Eerste Kamer behandelde gisteren het wetsontwerp dat het verbod op godslastering uit de strafwet moet halen. Het was een initiatief van de Kamerleden De Wit (SP) en Van der Ham, nu vervangen door Schouw (D66). Het moet een einde maken aan de jarenlange slepende discussie over een obsoleet strafrechtartikel dat na de moord op Theo van Gogh door Donner, toenmalig minister van Justitie en kleinzoon van de indiener in 1931, weer van stal werd gehaald. Gevoeligheden van moslims zowel als christenen gaven sindsdien meerdere malen aanleiding om een besluit over het schrappen van het zelden en sinds 1966 nooit meer toegepaste artikel 147 uit de Strafwet op de lange baan te schuiven.

De Eerste Kamer heeft nu dan eindelijk het laatste woord en zal volgende week het definitieve vonnis vellen. Maar van harte gaat het niet, zo blijkt uit de bijdragen van diverse senatoren. De partijen die in de Tweede Kamer tegen het schrappen van het verbod stemden, CDA, ChristenUnie en SGP, maakten ook aan de overkant bezwaren tegen "dit verkeerde signaal" dat onvoldoende tegemoet komt aan het feit dat er de binnen een multireligieuze samenleving juist behoefte is aan onderling respect en tolerantie (Kuiper, CU). Door het schrappen van het verbod van godslastering wordt volgens senator Kuiper de sluis open gezet voor zware zielsbeledigingen van gelovige medeburgers. Dat het artikel niet meer gebruikt werd was volgens hem en ook volgens Franken (CDA) geen argument. Senator Holdijk (SGP) probeerde in een niet te volgen kronkelredenering een belangrijk motief van de indieners van het wetsontwerp, dat de strafwet gelovigen niet meer moet beschermen tegen beledigingen dan niet-gelovigen, onderuit te halen.

Maar ook van de VVD, in de Tweede Kamer voorstander van het schrappen van het verbod op godslastering (en aanvankelijk mede-ondertekenaar van het wetsontwerp), kwamen in deze "chambre de réflection" opvallend gereserveerde geluiden. Mevrouw Dupuis stelde dat er een zekere preventieve werking uitgaat van het verbod die men niet mag negeren. Dat er niet veroordeeld wordt, doet niet af aan de normatieve werking. Als het schrappen van het verbod (een gevoel van) onveiligheid creëert voor geloofsgemeenschappen dan moet daar rekening mee worden gehouden. Ook gaf de senator aan dat zij geen dringende noodzaak ziet voor het vergroten van de vrijheid van meningsuiting.
De PvdA ging bij monde van senator Schrijvers nog een stap verder door in een motie het kabinet te vragen om een onderzoek in te stellen naar een mogelijke aanpassing van artikel 137 van het Wetboek van Strafrecht teneinde burgers alsnog "bescherming te bieden tegen als ernstig ervaren belediging van burgers door belediging van hun geloof en geloofsbeleving, zonder de werking van de vrijheid van meningsuiting onnodig te beperken." En zo zou dus langs de achterdeur het verbod op godslastering opnieuw binnen het strafrecht gehaald kunnen worden.De motie Schrijvers werd behalve door mevrouw Dupuis opvallend genoeg ook nog ondertekend door Engels (D66) en Vliegenthart (SP), partijgenoten van de indieners van het onderhavige wetsontwerp.

De omweg die nu is bedacht en die kennelijk tegemoet moet komen aan snel op de ziel getrapte gelovigen, is in 2008 al bepleit door toenmalig minister van Justitie Hirsch Ballin. Het idee komt voort uit het probleem dat artikel 137c (over groepsbelediging) niet spreekt over religieuze opvattingen, maar over mensen als groep. Artikel 137 is oorspronkelijk bedoeld om tegemoet te komen aan internationale verdragen inzake rassendiscriminatie. Het is in de loop der jaren uitgebreid met andere discriminatiegronden: godsdienst, seksuele geaardheid en handicap. Strafbaar is echter alleen de rechtstreekse belediging, dat wil zeggen belediging van de groep als geheel. In de toelichting bij de oorspronkelijke wet (Memorie van Antwoord) uit 1970 staat dat kritiek op opvattingen en gedragingen, zelfs als die kritiek beledigend is, met dit artikel niet vervolgd kan worden. Dat bleek ook uit een uitspraak van de Hoge Raad in 2009 over de strafbaarheid van het raamaffiche met de tekst "Stop islamgezwel". Daarin zegt de HR over 137 c: Deze wetsbepaling moet volgens de wetsgeschiedenis beperkt worden uitgelegd. De uitlating moet onmiskenbaar betrekking hebben op een bepaalde groep mensen die zich door hun godsdienst onderscheiden van anderen. De enkele omstandigheid dat grievende uitlatingen over een godsdienst ook de aanhangers krenken is niet voldoende om van belediging van een groep mensen wegens hun godsdienst te spreken. Het affiche was dus niet strafbaar.

Maar gelovigen, of althans hun representanten, zoals CDA minister Hirsch Ballin, leggen zich niet neer bij het onderscheid tussen tussen uitingen over het geloof en discriminatie van een bevolkingsgroep.Wie mijn ideeën aanvalt, valt mij aan. Wie zich vergrijpt aan wat ik heilig vind tast daardoor ook mijn waardigheid aan. Een dergelijke redenering betekent in feite dat het heilige onaantastbaar wordt verklaard. Er kan niet over gediscussiëerd worden zonder mensen onderuit te halen. Maar mijn aanval op iemands ideeën hoeft toch nog niet te betekenen dat ik degene die deze ideeën aanhangt naar het leven sta?

Hirsch Ballin wilde vijf jaar geleden een "verduidelijking" van het groepsbeledigingsartikel. Hij vermeed bewust "uitbreiding" van de strafgrond om geen inperking van de vrijheid van meningsuiting te suggereren. Maar zijn voorstel impliceerde dat natuurlijk wel, zoals de uitspraak van de Hoge Raad duidelijk maakt. Vermoedelijk is het om die reden niet tot indiening van een wetswijziging gekomen. Het is opmerkelijk dat nu een PvdA-senator het plan nu weer oprakelt, althans opnieuw wil laten onderzoeken. Wat willen Schrijvers c.s. bereiken, anders dan een wit voetje bij hun christelijke collega's?

Opvattingen moeten onderhevig blijven aan kritiek. Dat geldt zowel voor religieuze als niet-religieuze opvattingen gegeven de gelijke behandeling die artikel 1 van de grondwet voorschrijft. Over de methoden van kritiek en de bewoordingen waarin mensen zich uiten kun je van mening verschillen. Het bewust kwetsen van anderen vanwege hun opvattingen deugt niet. Maar dat is een kwestie van fatsoen en het mag vanwege de vrijheid van meningsuiting geen grond zijn voor de staat om iemand te vervolgen. Zijn burgers in dit land niet meer in staat om elkaar terecht te wijzen? Waarom zouden we het in dit, in meerderheid seculiere, land niet eens kunnen worden over deze simpele principes?

Update (11 december). De Harderwijker Courant inventariseert de meningen in dit stukje biblebelt. De politici volgen braaf de standpunten van hun Haagse voorgangers. Alleen de predikant noemt het een kwestie van fatsoen en vraagt of we hier nu wel een wet voor nodig hebben.