Meta heeft opnieuw een groot aantal Instagramaccounts van queerclubs, nachtclubs en lhbti-vriendelijke organisaties zonder waarschuwing verwijderd. Daaronder ook accounts die al eerder een keer waren verwijderd, maar na bezwaar weer hersteld waren. Er zijn accounts die meerder malen zijn verwijderd. Het patroon is telkens hetzelfde: accounts verdwijnen plotseling, beheerders krijgen geen concrete reden en pogingen om bezwaar te maken lopen vast. Volgens Martha Dimitratou, directeur van Repro Uncensored, speelt de manier waarop moderatiesystemen werken een sleutelrol. „We zien dat conservatieve groepen gecoördineerd accounts massaal rapporteren”, zegt ze. „Als zo’n melding vaak genoeg voorkomt, grijpt het systeem in.” Dat systeem is grotendeels geautomatiseerd. Kunstmatige intelligentie analyseert patronen en koppelt accounts aan elkaar. „Als één account wordt verwijderd, kan dat een domino-effect veroorzaken”, zegt Dimitratou.
Maar het gaat hier natuurlijk niet om moderatiesystemen of kunstmatige intelligentie. Zuckerberg heeft zich vorig jaar al verkocht aan Trump. En hij was niet de enige. Met als gevolg dat de Amerikaanse mediawereld voor een groot deel onderworpen is aan censuur en desinformatie. Ook de wetenschap wordt getroffen door het verbod op verspreiding van informatie die raakt aan diversiteit, gelijkheid en inclusie. Uit bibliotheken en scholen zijn inmiddels stapels boeken verdwenen over slavernij, gender, woke en alles wat de president niet blieft.
Dat grote techbedrijven buigen voor de macht heeft alles te maken met hun ambities voorop te blijven lopen inzake technologische innovaties. En daarbij gaat het meer om geld dan om free speech en een goed geïnformeerde samenleving. Zuckerberg weet dat de president hem kan helpen, maar hem ook kan hinderen en dus kiest hij voor steun aan Trumps campagne, zet hij na zijn aantreden meteen een streep door de fact checking dienst op zijn platforms en blokkeert hij sindsdien alle Trump-onwelgevallige communicatie.
Het laat eens te meer zien dat een vrij communicatieverkeer bij private bedrijven niet in goede handen is zonder objectieve regelgeving die de vrijheid van meningsuiting in bescherming neemt. De afgelopen decennia is zowel het openbare als het private communicatieverkeer overgenomen door bedrijven die hun eigen voorwaarden stellen en zich niet of moeilijk laten reguleren met een beroep op hun exclusieve zeggenschap als vrije ondernemers. Het argument dat je als 'consument' vrij bent hun product af te nemen, maar als je dat doet dat je je dan aan hun regels moet houden valt niet meer serieus te nemen. Sociale media, zoekmachines, internetplatforms en kunstmatige intelligentie zijn onmisbaar geworden in het maatschappelijk verkeer. Ze moeten daarom uit handen worden gehouden van de macht, of dat nu politieke macht is of de macht van geld die daar meestal nauw mee verbonden is. Vrije communicatie lijkt helaas een steeds zwaardere opgave te worden.
