'Houd het verleden levend'

 

De Amerikaanse begraafplaats Margraten krijgt enkele nieuwe infopanelen, die ook de rol van zwarte militairen uitlichten. Maar discriminatie en segregatie blijven onbenoemd. Joe Popolo, de Amerikaanse ambassadeur in Nederland heeft aangekondigd dat er op de begraafplaats waar in de Tweede Wereldoorlog omgekomen Amerikaanse soldaten liggen binnenkort negen extra portretten komen van gevallenen, onder wie twee Afro-Amerikanen en een Native American.

De nieuwe panelen komen in de plaats van vorig jaar verwijderde informatie over de ervaringen van zwarte soldaten. Dat ging over de discriminatie en segregatie in het Amerikaanse leger. Daarnaast vermeldde het verwijderde paneel dat deze militairen later voor meer gelijkheid in Amerika vochten in de burgerrechtenbeweging. Volgens de ambassadeur leidde dat af van waar het om gaat op de begraafplaats. Eerder schreef hij dat de borden in Margraten niet dienen ”om een agenda te promoten die Amerika bekritiseert”. 

Ambassadeur Popolo, een sponsor van Trump, laat eens te meer zien dat monumenten vaak minder met geschiedenis dan met politiek te maken hebben. De herinnering aan een gebeurtenis uit het verleden zou niet gestuurd mogen worden door de ideologie van de heersende macht. Maar achter elk monument zit een hedendaags verhaal. De vraag is wie dit verhaal mag vertellen, en hoe volledig en hoe genuanceerd het er uiteindelijk uitziet. In de publieke ruimte is dat geen eenvoudige opgave. Autoritaire leiders doen daar niet moeilijk over. Hun visie geeft de doorslag zoals we in alle dictatoriaal geregeerde landen kunnen zien. In democratische landen zien we, zeker in tijden van grote maatschappelijke veranderingen, heftige discussies over monumenten die niet passen bij interpretaties van de geschiedenis door op z'n minst een deel van de bevolking. 

Godsdienst als bescherming voor kwakzalvers?

 

In Tilburg is de 'gebedsgenezer' Tom de Wal buiten bij een kerk gearresteerd. Hij kreeg een boete voor het overtreden van de plaatselijke regels voor het organiseren van een evenement. Daarvoor was hij eerder de kerk uitgezet. En ook al werd het evenement later op straat gehouden, het was volgens de Gemeente nog steeds een evenement. Het doet er niet toe of het binnen of buiten de kerk was. Bovendien was er volgens burgemeester Onno Hoes een risico voor verstoring van de openbare orde. 

Het klinkt allemaal nogal kleingeestig bureaucratisch. De Gemeente zegt dat er sprake was van een evenement omdat je er kaartjes voor moest aanvragen, maar dat criterium wordt niet in de Tilburgse APV genoemd. Het is de vraag of de boete voor de rechter stand houdt. 

Los daarvan is het opmerkelijk dat verschillende commentatoren de kwestie koppelen aan de vrijheid van godsdienst. De Wal wordt gezien als evangelist. Hij is de leider van Frontrunners Ministries, een  organisatie, die zijn oorsprong vindt in de Amerikaanse River Church van Rodney Howard-Brown, een aanhanger van complottheorieën en fan van Trump. De belangrijkste boodschap van De Wal is dat iedereen door gebed kan genezen. Volgens sommigen heeft hij gesuggereerd dat dat behalve voor kanker ook geldt voor homoseksualiteit. Hij haalt miljoenen aan donaties op voor zijn kerk en leidt zelf een luxe leven. Hij geeft zelfs auto's weg om gelovigen aan zich te binden. 

Vanuit de christelijke hoek worden de gebeurtenissen in Tilburg in godsdienstige termen geframed. Het ging om een lopende kerkdienst die verstoord werd en de politie verbood De Wal vervolgens te bidden op straat. Volgens Paul van Sasse van IJsselt, bijzonder hoogleraar recht en religie aan de Rijksuniversiteit Groningen, ging burgemeester Hoes hier over de schreef. „Dit gaat om de scheiding tussen kerk en staat en de grondwettelijke verankering daarvan, bijvoorbeeld in de vrijheid van godsdienst en samenkomst. Dat is een belangrijk historisch goed. Het lijkt erop dat het argument over evenementen is gebruikt om een kerkdienst te beëindigen.” Ook Jan Brouwer, hoogleraar publiek recht aan de Rijksuniversiteit Groningen, vindt het optreden van de burgemeester juridisch onhoudbaar vanwege de vrijheid van godsdienst. Maar wat is godsdienst in dit verband? Kan elke kwakzalver die mensen bedriegt en hen geld uit de zak klopt zich op dat recht beroepen? 

Het optreden van de burgemeester lijkt mij ook onhoudbaar. Maar niet om de redenen die de verbolgen christenen aanvoeren. Het argument van de evenementenvergunnig is wel erg zwak en de politie mag niet zomaar een ontmoeting van mensen op straat verhinderen als er niet onomstotelijk sprake is van verstoring van het verkeer of de openbare orde. De staat hoort niet in te grijpen bij vreedzaam communicerende burgers. Dat gebeurt alleen in politiestaten. 

Update 30 januari 2026:  De aanhouding van de omstreden evangelist Tom de Wal eerder deze maand was onterecht. Dat heeft de politie hem donderdag per brief laten weten. Het Openbaar Ministerie seponeert de zaak en de gebedsgenezer krijgt geen boete opgelegd [NRC]