30 maart 2026

Ook het nieuwe kabinet knaagt aan de demonstratievrijheid

 

Het nieuwe minderheidskabinet van D66, VVD en CDA heeft een wet ingediend die het mogelijk maakt burgers zonder verdenking in de gaten te houden. De politie moet demonstranten en relschoppers beter in het vizier kunnen houden, vindt het kabinet. Verantwoordelijk voor de verruiming van de mogelijkheden voor de politie is minister van Justitie en Veiligheid, David van Weel, de VVD-bewindsman die in de vorige regering in dezelfde functie ook al aanzette tot een inperking van de demonstratievrijheid.

'Dit is echt vergaand',  zegt lector Willem Bantema, die al jaren onderzoek doet naar bestuurlijke handhaving en digitalisering. 'Gaan ze straks bijvoorbeeld bij iedereen van Extinction Rebellion rondkijken wat diegene zoal aan het doen is?' De Autoriteit Persoonsgegevens (AP) toonde zich eerder al uiterst kritisch over de plannen voor verruiming. Zij vinden dat de wetgever onvoldoende duidelijk maakt waar de grens ligt voor de politie. 

VN-speciaal rapporteur voor milieubeschermers Michel Forst maakt zich ook zorgen. “Het demonstratierecht is stevig verankerd in het internationaal recht. Maar na een rondreis langs een twintigtal Europese landen concludeer ik dat deze vrijheid in de praktijk bedreigd wordt – juist ook in democratische, progressieve landen, waaronder Nederland.” Hij heeft ook kritiek op de media die het publiek niet goed inlichten over de redenen waarom mensen de straat op gaan. Daardoor worden vreedzame demonstranten in toenemende mate over één kam geschoren met relschoppers, zegt Forst, en neergezet als gevaarlijke criminelen. “Dat zorgt voor een ontmoedigend effect: mensen durven de straat niet op te gaan, omdat zij bang zijn te worden gearresteerd of gemonitord.”

En precies daar zit het punt waarop de democratie wordt ondermijnd. Want, zegt politiek filosoof Mathijs van de Sande van de Radboud Universiteit 'mensen die hun stem onvoldoende vertolkt zien moeten in staat gesteld worden een publieke interventie te doen.' Het 'chilling effect' van de aangekondigde maatregel moet niet onderschat worden. Dat slechts 3% van de demonstraties uitloopt op rellen zou voor de politie aanleiding moeten zijn zich daarop te richten en niet op alle voor het overgrote deel vreedzame demonstranten zoals Van Weel nu mogelijk wil maken. Met zijn voorstel krijgt een eenzijdige en ongenuanceerde publieke opinie over hinderlijke acties van bijvoorbeeld Extinction Rebellion de overhand boven de bescherming van democratische rechten. De VVD wordt zo steeds meer 'de partij voor vrijheid noch democratie'.

Geen opmerkingen: